Welkom bij Apenheul
Iedere dag open
van 10.00 tot 17.00
Blog: Bomen planten alleen is niet genoeg
Iris de Winter bezocht het project Seeds of Hope in Madagaskar
10-07-2026
Waarom écht bosherstel in Madagaskar begint bij kevers, kameleons en lemuren. Iris bezocht het Apenheulproject Seeds of Hope en neemt jullie in haar blog mee op reis.
De oever is steil en nog vochtig van de nacht. Met modderige handen klauter ik omhoog uit een smal rivierstroompje, waar ik net een ijskoud ochtendbad heb genomen. Fris ben ik wel, maar schoon allang niet meer. Tussen mijn tenen zit weer rode aarde en de modder van mijn handen belandt al snel op mijn veldbroek. We kamperen diep in het bos van Madagaskar, bij het project Seeds of Hope. In dit project planten we nieuwe bomen in gebieden waar grootschalig is gekapt voor rijstbouw. Al snel wordt me één ding heel duidelijk: bomen planten alleen is niet genoeg.
Evenwicht
Het klinkt zo simpel. Ontbossing? Plant bomen terug. Een verre vliegreis gemaakt? Compenseer met een aantal bomen. Hout in de kachel? Plant er een boom bij. Alsof je met een paar zaailingen alles weer in balans brengt. Maar een bos is geen rijtje bomen. Een bos is een complex en dynamisch systeem: een ingewikkeld netwerk van planten, dieren, schimmels en micro-organismen. Haal je één schakel weg, dan raakt het geheel uit evenwicht.
" Een bos is een complex en dynamisch systeem. Haal je één schakel weg, dan raakt het geheel uit evenwicht. "
Iris de Winter, directeur Apenheul Natuurbehoudfonds
Langnek
Neem insecten. Ze worden vaak vergeten, maar zonder hen komt de kringloop maar moeilijk op gang. Ze breken bladeren af, brengen organisch materiaal terug in de bodem en maken voedingsstoffen vrij voor nieuwe groei. Even verderop spotten we een wel heel uniek insect: de giraffekever. Een klein, rood kevertje van enkele centimeters groot, met een buitenproportioneel lange nek.
Bij de mannetjes is die nek extra lang: een prachtig voorbeeld van seksuele selectie. De mannetjes strijden met hun lange nekken om een vrouwtje en de vrouwtjes kiezen vervolgens alleen partners met een indrukwekkend exemplaar. De vrouwtjes zelf rollen met hun iets kleinere, maar zeker opvallende nek bladeren op waarin ze hun eitje leggen. Zelfs zo’n ogenschijnlijk vreemd detail blijkt onderdeel van een groter verhaal: voortplanting, bladgebruik en bosvernieuwing zijn hier met elkaar verbonden.
Onzichtbaar
Dan beweegt er iets anders tussen de takken. Een kameleon. Hij blijft stokstijf zitten, ogenschijnlijk perfect gecamoufleerd tussen de bladeren, terwijl zijn ogen onafhankelijk van elkaar alle kanten op draaien. En dan — pats! — schiet zijn tong naar voren, langer dan zijn eigen lichaam, om een insect te vangen. Veel mensen denken dat kameleons hun kleur vooral aanpassen om onzichtbaar te worden en dat kunnen ze ook indrukwekkend goed. Maar die kleurveranderingen gebruiken ze minstens zo vaak om met elkaar te communiceren: over stress, dominantie of paringsbereidheid.
En zelfs om hun temperatuur te reguleren. Dankzij die combinatie van camouflage, communicatie en een bliksemsnelle tong houden kameleons insectenpopulaties in toom, terwijl ze zelf weer prooi zijn voor grotere dieren.
Want ondanks hun camouflage zijn kameleons zeker niet altijd veilig. Bij het stroompje waar ik vanochtend met kippenvel in stond, landt een prachtige grondscharrelaar, een vogel die alleen op Madagaskar voorkomt. Hij spreidt zijn veren, duikt herhaaldelijk het water in en poetst zich zorgvuldig schoon. Alsof hij zich klaarmaakt voor een belangrijke afspraak. Grondscharrelaars eten vooral insecten zoals kevers, krekels en cicaden, maar ook spinnen, kikkers, hagedissen en zelfs kleine kameleons of slangetjes laten ze niet links liggen. Zo houden ze populaties van deze dieren in balans en zijn ze een onmisbare schakel in de voedselketen.
Zaadverspreiders
En dan zijn er natuurlijk de lemuren. Terwijl we door het bos lopen, horen we ze al voordat we ze zien. Ze springen van boom naar boom, op zoek naar fruit. Wat je misschien nog niet wist: lemuren zijn belangrijke zaadverspreiders. Ze eten vruchten, hun spijsvertering maakt de zaden klaar voor ontkieming en even verderop, mét een natuurlijke dosis mest, komen die zaden weer op de bosbodem terecht. Zonder lemuren zouden veel boomsoorten zich nauwelijks kunnen verspreiden.
" Natuurherstel werkt pas echt als je het hele systeem meeneemt, van giraffekevers tot lemuren. "
Iris de Winter, directeur Apenheul Natuurbehoudfonds
Dit is precies waarom Seeds of Hope verder kijkt dan alleen bosaanplant. Natuurlijk worden er bomen geplant. Maar minstens zo belangrijk is waar en hoe. Nieuwe stukken bos worden verbonden met bestaande bossen, zodat dieren makkelijk naar het nieuwe bos kunnen lopen, springen, vliegen of kruipen. Want zonder insecten, vogels, reptielen en zoogdieren blijft een jong bos kwetsbaar en incompleet. Pas met die grote verscheidenheid aan leven ontstaat er een complexe voedselketen en daarmee een veerkrachtig ecosysteem.
Hoop is er zeker. Maar simpel is het niet. Echt bosherstel vraagt om kennis, tijd en samenwerking met lokale gemeenschappen. Het vraagt om begrip van ecologie én om praktische oplossingen: welke boomsoorten horen hier thuis? Hoe zorgen we dat dieren terugkomen? En hoe kunnen mensen die hier leven onderdeel zijn van die oplossing?
Terug bij ons kamp schop ik mijn laarzen uit en zet ze ondersteboven op twee stokken, om te voorkomen dat er ’s nachts ongedierte inkruipt. Met een dampend bord rijst plof ik neer bij het vuur. Ik denk aan het belang van alle kleine en grote schakels in het bos. Dit is waarom we vanuit Apenheul het project Seeds of Hope steunen. Omdat natuurherstel pas echt werkt als je het hele systeem meeneemt, van giraffekevers tot lemuren.
1 miljoen bomen planten
Wist je dat we samen met 12 andere Nederlandse dierentuinen samenwerken binnen een groot natuurherstelproject op Madagaskar? In totaal wordt 250 hectare regenwoud hersteld en planten we 1 miljoen bomen. Hoe? Dat lees je via de button hieronder!
Nieuws
Blog: Bomen planten alleen is niet genoeg
10-07-2026
Nieuws
Blog: Bomen planten alleen is niet genoeg
10-07-2026
Gorillaverzorger Sjaak bezocht wilde gorilla’s in Congo
30-06-2026
Nieuws
Gorillaverzorger Sjaak bezocht wilde gorilla’s in Congo
30-06-2026
Apenheul publiceert Impact Report 2025
18-06-2026
Nieuws
Apenheul publiceert Impact Report 2025
18-06-2026
Achter de schermen bij de orangs deel 4
15-06-2026
Nieuws
Achter de schermen bij de orangs deel 4
15-06-2026
Achter de schermen bij de orangs: deel 3
26-05-2026
Nieuws
Achter de schermen bij de orangs: deel 3
26-05-2026
Achter de schermen bij de orangs: deel 2
19-05-2026
Nieuws
Achter de schermen bij de orangs: deel 2
19-05-2026
Achter de schermen bij de orangs: deel 1
15-05-2026
Nieuws
Achter de schermen bij de orangs: deel 1
15-05-2026
Apenheul verwelkomt nieuwe RvT leden
28-04-2026
Nieuws
Apenheul verwelkomt nieuwe RvT leden
28-04-2026
Natuurherstel op Madagaskar door 13 dierentuinen
07-04-2026
Nieuws
Natuurherstel op Madagaskar door 13 dierentuinen
07-04-2026
Slingeraap Pepi overleden
Oudste bewoner van Apenheul overleden
02-01-2026
Nieuws
Slingeraap Pepi overleden
Oudste bewoner van Apenheul overleden
02-01-2026
Eindejaarsblog directeur Roel Welsing
16-12-2025
Nieuws
Eindejaarsblog directeur Roel Welsing
16-12-2025
Orang-oetan jong verhuist naar opvang
11-12-2025
Nieuws
Orang-oetan jong verhuist naar opvang
11-12-2025
Doodshoofdapen spotten in Costa Rica
27-11-2025
Nieuws
Doodshoofdapen spotten in Costa Rica
27-11-2025
Apenheul genomineerd voor Leukste uitje 2026
21-11-2025
Nieuws
Apenheul genomineerd voor Leukste uitje 2026
21-11-2025
Apenheul en gemeente Apeldoorn zetten handtekening onder afspraken over parkeren
10-11-2025
Nieuws
Apenheul en gemeente Apeldoorn zetten handtekening onder afspraken over parkeren
10-11-2025
Apenheul speelt hoofdrol in Europees programma voor behoud blauwoogmaki
28-10-2025
Nieuws
Apenheul speelt hoofdrol in Europees programma voor behoud blauwoogmaki
28-10-2025
Blog - Slapen tussen de orang-oetans
23-10-2025
Nieuws
Blog - Slapen tussen de orang-oetans
23-10-2025
Zo wordt het orang oetan jong tijdelijk verzorgd
23-10-2025
Nieuws
Zo wordt het orang oetan jong tijdelijk verzorgd
23-10-2025
Orang-oetan Samboja overleden in Apenheul
02-10-2025
Nieuws
Orang-oetan Samboja overleden in Apenheul
02-10-2025
Hoera! Er is een orang-oetan geboren!
29-09-2025
Nieuws
Hoera! Er is een orang-oetan geboren!
29-09-2025
Gorilla's tijdelijk niet zichtbaar vanwege introducties
19-06-2025
Nieuws
Gorilla's tijdelijk niet zichtbaar vanwege introducties
19-06-2025
In beeld: verhuizing orang-oetan Baju
27-05-2025
Nieuws
In beeld: verhuizing orang-oetan Baju
27-05-2025
Apenheul ontwikkelt de Gorillavallei
26-03-2025
Nieuws
Apenheul ontwikkelt de Gorillavallei
26-03-2025
Apenheul verwelkomt nieuwe voorzitter Raad van Toezicht
13-02-2025
Nieuws
Apenheul verwelkomt nieuwe voorzitter Raad van Toezicht
13-02-2025
AI helpt bij analyse van slaapgedrag bonobo’s
28-11-2024
Nieuws
AI helpt bij analyse van slaapgedrag bonobo’s
28-11-2024
